نظر علي الطالقاني
18
كاشف الأسرار ( فارسى )
پيشتر دو بار در قطع بزرگ ( در 394 صفحه با حدود بيست و پنج هزار سطر ) به شيوهء چاپ سنگى در سالهاى 1286 و 1385 هجرى قمرى و يك بار در قطع رقعى ( در 800 صفحه ) با حروف چاپى در سال 1377 هجرى قمرى در تهران به چاپ رسيده است . كتاب شامل دوازده بخش است كه به ترتيب عبارتاند از : مقدمهء مؤلف ، رساله در اصول عقايد ، رسالهء متمّم در اصول دين ، رسالهء فن اخلاق ( با مقدمهاى در اين باب ) ، رساله در محبّت ، اجمال مواعظ سنهء 1280 ، اجمال مواعظ سنهء 1278 ، اجمال مواعظ سنهء 1279 ، اجمال مواعظ عاشوراى سنهء 1279 ، اجمال مواعظ سنهء 1285 ، مقاله در معرفت ائمّه به نورانيّت ، اجمال مواعظ سنهء 1286 . از ويژگيهايى بارز كتاب اين است كه مؤلف ، به سبب جامعيّت علمى و عرفانى خويش ، توانسته در هر بحث طرحى ارائه كند كه در برگيرندهء مشربهاى كلامى و فلسفى و عرفانى و منطبق بر مضامين آيات و احاديث باشد . از اين رو ، بر خلاف برخى نويسندگان ، به جاى دامن زدن به آتش اختلاف انديشهها و انديشمندان ، مؤلف كاشف الاسرار توفيق يافته است كه كثرتها را به وحدت و تقابلها را به توافق كشاند و به خوبى نشان دهد كه يك حقيقت است كه در آينههاى گوناگون عقل و دل متكلّم و فيلسوف و عارف و محدّث و فقيه جلوههاى متفاوت داشته است و نيز به روشنى آشكار سازد كه هر يك از اين طوايف ، از آنجا كه ديدگاه و زبان و اصطلاحات خاصّى براى بيان مراد خويش برگزيده و با ديدگاه و زبان و اصطلاحات ديگران ناآشناست ، گرچه از همان حقيقتى سخن مىگويد كه ديگران ، امّا اين اختلاف ديدگاه و زبان و اصطلاح ، او را به جبههگيرى و نزاع در برابر ديگران واداشته و تا مرز تكفير و مهدور الدّم دانستن آنان كشانده است . خوانندهء كاشف الاسرار ، كتابى را مىخواند كه يكصد و بيست و هشت سال از عمر تأليف آن مىگذرد ، مع الوصف در موارد متعددى - چه در زمينهء عقايد و چه در عرصهء اخلاق - با مباحثى عميق و ارجمند مواجه مىشود كه در هيچ كتاب و اثرى به آن دست نيافته است . لحن دلنشين و كلام عميقا مؤثر مولى نظر على ، به ويژه آنجا كه در نهايت اخلاص و صميميت به وعظ و نصيحت مىپردازد ، چنان است كه خواننده را كه با يك كتاب وزين علمى رو به روست به وادى تزكيهء نفس و پالايش روح مىكشاند و بسا كه اشك بر ديدگانش جارى مىسازد و مآلا علمى در اختيار او مىنهد كه نور دلهاست نه حجاب اكبر .